De Groninger stadsmarkeringstekens anno 2006

In 1990 werden ter gelegenheid van het 950-jarig bestaan van de stad Groningen negen kunstwerken rond de stad geplaatst in het kader van het project The books of Groningen. Een tiende kunstwerk, dat naar de negen andere verwees en als 'spin in het web' fungeerde, kwam in het centrum, op het Martinikerkhof. Het project als geheel was uitgedacht door Daniel Libeskind en in samenwerking met de bestuurders en bewoners van de stad verder uitgewerkt. Het is de bedoeling dat de kunstwerken blijven staan tot 2040, wanneer het duizendjarig bestaan van de stad wordt gevierd.

De gedachte achter het project was dat moderne steden, waarvan de oude verdedigingswallen en poorten vaak geheel of gedeeltelijk zijn verdwenen, een duidelijke grens ontberen. De grens tussen stad en platteland vervaagt in de rafelranden van de bebouwing, in industrieterreinen, callcentra, weidewinkels en grillig uitstulpende nieuwe wijken die zich als tentakels naar buiten uitstrekken. Door kunstwerken bij de stadsranden te plaatsen wordt bij de eigentijdse reiziger die de stad nadert het bewustzijn van het betreden van het stedelijke domein weer geactiveerd.

De negen kunstwerken die rond Groningen staan en die samen een keten van 60 kilometer rond de stad vormen, zijn allemaal gekoppeld aan een letter van het woord CRUONINGA, de oudste naam van de stad. Het eerste kunstwerk, corresponderend met de letter C, staat in het zuidwesten, aan de A28, en vandaar gaat men met de klok mee helemaal rond de stad, tot het negende kunstwerk in het zuidoosten, aan de spoorlijn Groningen-Assen, is bereikt.

Op een paar zomers warme dagen in mei 2006 ben ik langs alle stadsmarkeringen (zoals ze meestal genoemd worden) gefietst om te kijken hoe ze er op ongeveer één derde van hun levensduur bij stonden en ze uitgebreid te fotograferen. Hieronder passeren alle kunstwerken de revue. Vermeld worden het nummer, de corresponderende letter van CRUONINGA, de maker(s), de titel als die er is, en een korte beschrijving van de locatie en het kunstwerk zelf.


Stadsmarkering 1
Letter: C
Maker: Kurt W. Forster
Titel: Gate Tower Clio

 

 
Locatie: Aan de A28 Groningen-Assen, aan de westzijde van de weg ter hoogte van de wijk Hoornse Meer. Voor voetgangers en fietsers bereikbaar via de Hoornsedijk.
Beschrijving: Het kunstwerk staat op een eilandje en bestaat uit een elektriciteitsmast met daarop zeven gasvlammen, verwijzend naar twee belangrijke energievormen en natuurlijk naar de Groningse gasbel. Het aantal gasvlammen dat brandt, geeft de dag van de week aan. Elke ochtend en avond lichten gedurende één minuut de digitale cijfers 10:40 op, verwijzend naar het jaar waarin Groningen stadsrechten kreeg.


Stadsmarkering 2
Letter: R
Makers: Akira Asada & Shiro Takatani

 

 
Locatie: Paterswoldseweg, even ten zuiden van Laan Corpus den Hoorn, ten westen van de weg. Via paden aan de overzijde ook te voet en per fiets bereikbaar.
Beschrijving: Boek bestaande uit twee verticale pagina's en een derde, gebroken pagina, die over een greppel ligt. Op de verticale pagina's kunnen korte boodschappen worden weergegeven.
Opmerking: De bovenstaande foto's zijn gemaakt in mei 2008. De nieuwbouw van het Martiniziekenhuis op de achtergrond is inmiddels voltooid.


Stadsmarkering 3
Letter: U
Maker: Daniel Libeskind
Titel: A Walk along the Border

 

 
Locatie: langs de A7, Groningen-Drachten, ten noorden van de weg, even voorbij het Stadspark. Ook te zien vanaf de Eemsgolaan in Hoogkerk. Te voet en per fiets bereikbaar via het Stadspark: Campinglaan in zuidelijke richting, voor het tunneltje onder de A7 rechtsaf Bornster Tol, Rozenburglaan en dan links het fietspad op.
Beschrijving: Een woud van kriskras geplaatste ijzeren palen draagt een wigvormig paneel dat de wereld voorstelt. Het open einde van de wig wijst naar boven, zich openend naar de toekomst.


Stadsmarkering 4
Letter: O
Maker: Thom Puckey

 

 
Locatie: Friesestraatweg, Groningen-Zuidhorn, ten noorden van de weg, een eindje voorbij de afslag naar de nieuwe wijk Reitdiep.
Beschrijving: Zeventien meter hoge schoorsteen van rode baksteen, waardoorheen de takken van een boom naar buiten breken die binnen in de schoorsteen verstopt zit.


Stadsmarkering 5
Letter: N (1)
Maker: Gunnar Daan

 

 
Locatie: Aan het Van Starkenborghkanaal, ten zuiden van het kanaal, tegenover de plek waar de Winsumerweg het kanaal bereikt. Vanaf de stadskant te zien vanaf de Iepenlaan en het fiets- en wandelpad Sprikkenburg dat langs het kanaal loopt.
Beschrijving: Twee enorme stalen netten, die een hoek van 120 graden met elkaar maken, hangen aan een metalen frame. In de netten hangen licht- en donkergrijze metalen platen die gestileerde afbeeldingen vormen: een straat en een rij zuilen. Van een afstand gezien vormen ze de letter N.


Stadsmarkering 6
Letter: I
Maker: Heiner Müller
Titel: Bruchstück für Luigi Nono

 

 
Locatie: Langs de N46, de 'Noordzeeweg' Groningen-Eemshaven, ten westen van de weg, vlak voor de afslag Groningen-Oost. Te voet en per fiets bereikbaar door vanuit Noorderhoogebrug in noordelijke richting de Wolddijk te volgen tot aan een bruggetje rechts. Vandaar leidt een pad naar het kunstwerk.
Beschrijving: Eerbetoon aan Luigi Nono, een Italiaans musicus die in 1990 overleed. Muziek kan het leed verzachten dat mensen elkaar aandoen. Betonnen blokken doen denken aan graven en grafstenen. Op de liggende stenen staat een gestileerde wereldkaart. Op het zwarte rechtopstaande blok staat de tekst:

BRUCHSTÜCK FÜR LUIGI NONO

DAS GRAS NOCH
MÜSSEN WIR
AUSREISSEN DAMIT
ES GRÜN BLEIBT

In Auschwitz
Die Nagelspur
Mann über Frau
Über Kind

Die zerbrochnen Gesänge

Der Kirchenchor
Der Maschinengewehre

Gesang
Der zerschnittenen
Stimmbänder Marsyas
Gegen Apoll
Im Steinbruch der Völker

Das Fleisch der Instrumente

Welt ohne Hammer und Nagel

Unerhört

          Milano, 14. September 1986


Stadsmarkering 7
Letter: N (2)
Maker: William Forsythe

 

 
Locatie: ten oosten van Lewenborg, bij de Bakboordswal, tegenover Ruischerbrug
Beschrijving: Lange sloot met daarin betonnen palen waaraan bomen al groeiend krom worden getrokken, zoals scheepsbouwers vroeger deden om planken van de juiste vorm te verkrijgen. De sloot wordt begrensd door een glooiende, begroeide wal.
Opmerking: De foto's met de kale stammen zijn gemaakt in mei 2006, de foto's met de groene bomen in juni 2008.


Stadsmarkering 8
Letter: G
Maker: John Hejduk
Titel: The Tower of Cards / The Tower of Letters / The Joker's Perch

 

 
Locatie: langs de A7, Groningen-Hoogezand, ten noorden van de weg, vlak bij Oude Roodehaan. Per fiets bereikbaar door de Bornholmstraat in oostelijke richting te volgen, de Winschoterweg over te steken en tweehonderd meter verderop rechtsaf het landweggetje in te slaan. Het weggetje gaat na enige tijd over in een fietspad dat naar het kunstwerk voert.
Beschrijving: Dit werk bestaat uit drie delen: een toren van speelkaarten met op elk van de vier zijden één kaartkleur, een toren met letters die de naam GRONINGEN vormen en een paal met het rad van fortuin erop, waarop een nar zit. Het geheel symboliseert het wisselende levenslot in verleden en toekomst.


Stadsmarkering 9
Letter: A
Makers: Leonhard Lapin & Enn Laansoo
Titel: Architektron Urania

 

 
Locatie: aan de spoorlijnen Groningen-Assen en Groningen-Hoogezand, naast het spoor bij de fietstunnel in de Bloemersmaborg.
Beschrijving: Een uitkijktoren bestaande uit een metalen wenteltrap die naar een spiegel leidt. Vanaf de top kunnen we onszelf en de aarde bekijken.


Centraal kunstwerk Martinikerkhof
Maker: Paul Virilio

 

 
Locatie: Martinikerkhof; alleen te voet bereikbaar.
Beschrijving: Dit centrale kunstwerk is een grillig gevormde put. Op de zijkanten staan de negen letters van CRUONINGA, de negen scherpe hoeken van de omtrek verwijzen naar de negen kunstwerken aan de stadsranden, terwijl de put zelf diep in de aarde doordringt en het ensemble aldus 'verankert'.



Copyright © 2006 & 2008 Wim Scherpenisse <info@wimscherpenisse.nl>
Terug naar de pagina 'Artikelen'